Media Tool Box: Pagpabiling gawasnon, obligasyon sa tigbalita

Ni Walter I. Balane

MALAYBALAY CITY (BukidnonNews.Net/September 8, 2018) Sa miaging semana sa atong pagtuki sa Media Basics – atong gihisgutan ang ika-tulo sa napulo ka mga elements of Journalism: Journalismʾs essence is a discipline of verification.

Kining napulo gipadayag sumikad sa pagtuon sa duha ka journalism researchers nga si Kovach and Rosentiel. Matud pa nila, kining napulo maoy angayan mahibaloan sa mga naglihok sa media ug maoy angay nga lauman sa publiko diha sa media.

Karon, atong tukion ang ikaupat sa mga elemento: Its practitioners must maintain an independence from those they cover. Sa Binisaya pa, ang mga journalist angayan nga mamahimong gawasnon gikan sa ilang gisundan nga mga sources.

Buot pasabot niani nga dili dapat utangan og kabubot-on ang journalist sa iyang gipanginterview o sa mga katawhan nga adunay kalambigitan sa mga isyu nga iyang gituki. Isyu kini sa posibli nga mamahimong bias.  Tinuod, dili malikahan ang bias kay ang mga journalist mga tao lang usab – apan pwede kini malikayan/maminusan o kaha mapagawas pinaagi sa pagpadayag atol sa prinsipyo sa transparency.

Tungod sa tinguha nga mahatud ang kamatuoran sa mga hisgotanan ug aron masiguro nga ang katawhan gyud ang una nga alagaran sa mga tigbalita – kinahanglan ang mga news media organization mosunod og mga rules of engagement o kaha code of ethics diha sa pakiglambigit sa mga sources.

Pagkat-on og delikadeza diha sa pakigtrabaho sa mga sources ang isa sa mga nakitang pamaagi aron magpabiling independent ang mga journalist. Isa ka ehemplo: ang pagdumili sa pagdawat og mga pabor nga makapakompromiso unya sa paghatud sa sa balita nga maoy trabaho sa reporter. Dili kinahanglan mamahimong susama sa robot ka manhid ang isa ka journalist, kinhanglan lang nga maoyo kini nga makialayon sa uban ug magbaton og respeto sa mga sources ug sa tanan.

Ang pagka independent sa usa ka journalist maoy pamaagi aron masiguro nga ang mga citizens – ang katawhan gyud ang iyang unang alagaran og ang pagpangita ug ang paghatud sa kamatuoran ang iyang unang obligasyon.

Sunod semana atong tukion ang ika lima nga element: Journalism must serve as an independent monitor of power.

(Ang ʺMedia Toolboxʺ mga transcription sa usa ka segment sa programa sa radyong Piniyalan 2018: Kabatan-onan Volt In, nga iya sa Piniyalan Youth Governance Media Project. Ang PYGMP proyekto sa BukidnonNews.Net, DXDB Radyo Bandilyo ug DXBU 104.5 FM sa Bukidnon State University. Si Walter Balane, co-chair sa Piniyalan, usa ka Mindanawon  journalist ug communication, economics ug development educator sa Bukidnon State University.)