Media Tool Box:  ʺAng mga katawhan ang pinakaunang ámó sa journalismʺ

Ni Walter I. Balane

MALAYBALAY CITY (August 4) Sa miaging semana sa atong pagtuki sa Media Basics – atong gihisgotan ang una sa napulo ka Elements of Journalism nga mao ang: Journalismʾs first obligation is to the truth.

Kining napulo ka elemento gipadayag sumikad sa pagtuon sa duha ka journalism researchers nga si Kovach and Rosentiel. Matud pa nila, kining napulo maoy angayan mahibaloan sa mga naglihok sa media ug maoy angayang lauman sa publiko diha sa media.

Karon atong hisgotan ang ika-duha nga elemento: Journalismʾs first loyalty is to citizens. Sa Binisaya pa: Ang pinakauna nga angayan nga unongan sa mga journalist mao ang mga katawhan.

Buot pasabot niani, kinahanglan nga ang trabaho sa journalism dili motalikod diha sa mga katawhan. Dili siya mobuhat og mga lakang nga maka alaot sa katawhan.

Angayan nga loyal gihapon ang isa ka journalist sa iyahang mga editor o supervisor, sa iyahang kumpaniya, o kaha sa iyang banay/pamilya o kaha mga higala… pwede gihapon nga loyal o mounong ang isa ka journalist sa iyang kaugalingon.

Apan kon ipatimbang siya kun asa ang piankabug-at nga iyang unongan – dapat unahon niya ang interest sa katawhan kaysa iyang organisasyon, banay, pamilya o kaugalingon.

Importante kini kay ang isa ka journalist —tigpangita og tigpadayag og mga balita ug impormasyon nga magamit sa katawhan diha sa ilang adlaw-adlaw nga gikinahanglan nga kasayoran. Angayan lang pod nga masaligan siya isip tigdala sa matuod ug masaligan nga impormasyon.

Unsay mahitabo sa iyang loyalty para sa iyang kaponongan, pamilya ug personal nga tinguha?

Kung mamatikdan niya nga ang balita nga iyang gituki makaapekto diha sa interes sa iyang grupo, pamilya o kaugalingon nan– angayan siyang mopadayag niini aron nga ilikay siya sa maong sitwasyon. Pwede nga siya mobalibad sa maong hisgotanan aron nga ipasa kini sa reporter nga wala kaayoy kabilinggan niini. Kon mahimo ilikay niya ang kaugalingon aron dili ma kompromiso ang interest sa habaga nga katawhan.

Sama sa higayon nga motuki ang isa ka reporter og issue nga naglambigit sa iyang paryente sa usa ka kontrobersya. Aron mapakita niya nga iyang gituman ang ikaduha nga elemento: Journalismʾs first loyalty is to the citizens, angayan nga ipahibalo niya sa iyang mga kauban ang sitwasyon ug modumili sa pag cover sa mao nga issue.

Dili pasabot nga ang mga reporter gidasig nga magluib sa iyang grupo sama sa iyang estasyon sa radio o kaha mantalaan. Wala gi dasig ang mga reporter nga limtan ang mga paryente/pamilya o kaha kaugalingon. Dili kini mao ang punto kay angayan usab respitohon ang iyang pagkatao.

Ang pasabot sa elemento mao nga: kay nisulod man ang isa ka tawo nga mahimo nga reporter – nga moalagad sa mga citizens pinaagi sa trabaho sa pagmantala – kinahanglan maantigo siya nga mosilbi sa katawhan nga tinudanay. Kinahanglan nga dili niya i-kompromiso ang mga interes sa katawhan alang lang sa uban niyang gialagaran.

Sa pipila ka sitwasyon posibile nga ang pilion mao ang pagsilbi sa personal nga interest – nan – mao kana ang hinungdan nga kinahanglan ang reporter mahimong transparent ug mo-dimili sa pagtuki sa mga issue nga dunay dakong kalambigitan sa personal nga interest. Kini hilabi na sa maghimo niya og balita.  Sa iyang trabaho, dapat sa tanang panahon, dili niya balihon ang kamatuoran alang lang sa iyang pagsilbi sa personal nga mga interest.

Dili sayon ang trabaho sa journalist – siya ang tigpangita ug tigpadayag sa mga balita o impormasyon nga gamiton sa katawhan sa ilang adlaw-adlaw nga desisyon. Kinahanglan mahimo siyang takos – og dili makiugalingon o selfish sa iyang trabaho. Kini nga elemento nag sumikad usab diha sa kamatuoran nga ang journalist isa ka magsisilbi – dili hari o reyna – og ang iyang gisilbihan mao ang katawhan.

(Ang ʺMedia Toolboxʺ mga transcription sa usa ka media literacy segment sa programa sa radyong Piniyalan 2018: Kabatan-onan Volt In, nga iya sa Piniyalan Youth Governance Media Project. Ang PYGMP proyekto sa BukidnonNews.Net, DXDB Radyo Bandilyo ug DXBU 104.5 FM sa Bukidnon State University. Si Walter Balane, co-chair sa Piniyalan, usa ka Mindanawon  journalist ug communication, economics ug development educator sa Bukidnon State University.)